Las w Polsce - dlaczego jego ochrona zaczyna się od mądrej wycinki

Słowo "wycinka" w wielu ludziach budzi niepokój. Kojarzy się ze zniszczeniem, dewastacją, utratą czegoś cennego. Tymczasem w praktyce leśnicy i arborzyści wiedzą dobrze, że bez kontrolowanego usuwania drzew las po prostu choruje. Jak to możliwe? I dlaczego polska tradycja leśna jest jedną z najlepszych w Europie?

Ile lasów mamy w Polsce?

Polska jest jednym z bardziej zalesionych krajów Europy. Lasy pokrywają dziś ok. 30% powierzchni kraju, co daje blisko 9,2 mln hektarów. To wynik kilkudziesięciu lat konsekwentnego zalesiania, bo jeszcze w 1945 roku lesistość wynosiła zaledwie 21%. Każdego roku w polskich lasach pozyskuje się ok. 40 mln m³ drewna, a mimo to zasobność drzewostanów... rośnie. To nie przypadek, tylko efekt planowej gospodarki.

Zdecydowana większość lasów w Polsce, bo ponad 77%, należy do Skarbu Państwa i zarządzana jest przez Lasy Państwowe. Reszta to lasy prywatne, komunalne i należące do parków narodowych.

Rodzaje lasów i kto nimi zarządza

Nie każdy las w Polsce wygląda tak samo i nie każdy rządzi się tymi samymi zasadami. Podział jest prosty: mamy lasy gospodarcze, ochronne i rezerwatowe.

• Lasy gospodarcze - tu odbywa się pozyskanie drewna; wycinka prowadzona jest według planu urządzenia lasu zatwierdzonego przez ministra
• Lasy ochronne - np. wokół miast, ujęć wody, na zboczach; wycinka dopuszczalna tylko w ograniczonym zakresie, głównie sanitarnym
• Rezerwaty i parki narodowe - najwyższa ochrona; co do zasady żadnej wycinki, chyba że wymagają tego cele ochrony przyrody (np. usuwanie gatunków obcych)

Lasy Państwowe prowadzą coś w rodzaju wieloletniego planu dla każdego nadleśnictwa. Każde drzewo, które trafia do wycinki w lesie państwowym, jest wcześniej zaznaczone i zatwierdzone. Przypadkowego wycinania tu nie ma.

Ścieżka leśna - serce ekosystemu

Leśna droga czy ścieżka to nie tylko trasa spacerowa. To pas, wzdłuż którego las oddycha, gdzie dociera więcej światła, gdzie rosną rośliny runa. Drzewa przy drodze, wystawione na wiatr, są pierwsze do usunięcia gdy chorują lub pochylają się niebezpiecznie nad trasą.

Dlatego prace pielęgnacyjne wzdłuż leśnych dróg i ścieżek prowadzone są co kilka lat. Usuwa się drzewa zagrażające bezpieczeństwu, suche konary, drzewa opanowane przez korniki. Taka wycinka nie niszczy lasu - wręcz przeciwnie, daje szansę młodym drzewom, które wcześniej nie miały dostępu do słońca.

Wycinka a ochrona przyrody - gdzie leży granica?

Tu właśnie zaczyna się prawdziwa dyskusja. Część ekologów uważa, że każda wycinka szkodzi. Leśnicy z kolei twierdzą, że bez niej las degeneruje się w monokulturę, gdzie choruje i nie jest w stanie bronić się przed szkodnikami.

Prawda leży pośrodku. Problematyczne są zręby zupełne na dużych powierzchniach, szczególnie w lasach o wysokiej wartości przyrodniczej. Ale usuwanie kilku martwych świerków opanowanych przez kornika, zanim ten rozprzestrzeni się na zdrowy drzewostan, to zupełnie inna historia.

Arborystyka to sztuka czytania lasu. Dobry fachowiec widzi od razu, które drzewo jest zagrożeniem, a które jeszcze kilkanaście lat posłuży jako siedlisko ptaków i owadów. Jedno i drugie bywa wskazane do usunięcia lub pozostawienia z zupełnie różnych powodów.

Nielegalna wycinka - skutki i kary

Nielegalne wycinanie drzew w lesie to nie tylko kwestia etyki. Prawo jest tu konkretne:

• Kradzież drewna z lasu państwowego to przestępstwo zagrożone karą do 5 lat pozbawienia wolności
• Zniszczenie drzewostanu to odpowiedzialność karna i cywilna - sprawca płaci za odtworzenie
• Wycinka drzew na prywatnej działce leśnej bez wymaganej decyzji starosty to wykroczenie lub przestępstwo, zależnie od skali

Straż leśna jest dziś dobrze wyposażona - drony, kamery fotopułapki, bazy danych o drzewostanach. Nielegalna wycinka coraz rzadziej uchodzi płazem.

Las prywatny - prawa i obowiązki właściciela

Masz las w ewidencji jako Ls? Możesz go użytkować, ale nie dowolnie. Główne zasady:

• Wycinka wymaga uproszczonego planu urządzenia lasu lub decyzji starosty
• Obowiązuje nakaz odtworzenia wyciętego drzewostanu w terminie do 5 lat
• Można starać się o dotacje na zalesienie lub pielęgnację - przez ARiMR
• Las prywatny podlega nadzorowi starościńskiemu, w praktyce realizowanemu przez miejscowego leśniczego

Jeśli masz pytania o las prywatny i co wolno z nim zrobić, warto najpierw zadzwonić do lokalnego nadleśnictwa lub skonsultować się z fachowcem od wycinki drzew.

Najczęstsze pytania