Sadzenie lasu i odnowienie drzewostanu — od zrębu do młodnika

Odnowienie to obowiązek, nie dobra wola

Po cięciu rębnym las trzeba odtworzyć. Ustawa mówi o tym wprost.

Właściciel lasu ma obowiązek ponownego wprowadzenia roślinności leśnej, czyli odnowienia, w określonym czasie po usunięciu drzewostanu. Zwykle mówi się o obowiązku w ciągu kilku lat od pozyskania. Chodzi o to, żeby zrąb nie stał się na stałe nieużytkiem, tylko wrócił do bycia lasem.

Szczegóły (jakie gatunki, jaka więźba, w jakim terminie) wynikają z planu urządzenia lasu i zaleceń nadleśnictwa. Zanim więc kupisz sadzonki, sprawdź, czego oczekuje się na twoim konkretnym wydzieleniu. Sosna na jednym siedlisku, buk czy dąb na innym.

Kiedy sadzić las

Podobnie jak przy pojedynczym drzewie, liczą się dwa okna: wiosna i jesień. Ale w lesie akcenty są nieco inne.

Najpopularniejszy termin sadzenia lasu to wczesna wiosna, tuż po ustąpieniu mrozów, a przed ruszeniem wegetacji. Gleba jest wtedy wilgotna, sadzonki mają przed sobą cały sezon na ukorzenienie. Drugie okno to jesień, od września do listopada, gdy ziemia jeszcze ciepła, a deszcze pomagają się przyjąć.

Kluczowa zasada: sadzonek z odkrytym korzeniem nie wolno przesuszyć. Od wyjęcia z dołka szkółki do wsadzenia w ziemię korzenie muszą być wilgotne, przykryte, chronione przed słońcem i wiatrem. Wysuszony korzeń przez kilkanaście minut na wietrze to często wyrok dla sadzonki.

Więźba, czyli ile sadzonek na hektar

To pytanie pada zawsze. Odpowiedź: więcej, niż myślisz.

Więźba to układ i zagęszczenie sadzenia. W praktyce dla sosny mówi się o rzędzie kilku, a nawet kilkunastu tysięcy sadzonek na hektar, dla gatunków liściastych bywa różnie. Dlaczego tak gęsto? Bo młody las ma się „wychować” w konkurencji. Drzewka rosnące blisko siebie strzelają w górę, oczyszczają się z dolnych gałęzi i wytwarzają prosty, wartościowy pień.

Z czasem ten gęsty młodnik przerzedza się przez trzebieże. Zostają najsilniejsze, najlepiej ukształtowane drzewa. To trochę jak z rozsadą: sadzisz z zapasem, wiedząc, że nie wszystko dotrwa i nie wszystko ma dotrwać. Dokładne liczby dla twojego siedliska poda nadleśnictwo, bo zależą od gatunku i żyzności gruntu.

Dobór gatunków pod siedlisko

Najczęstszy błąd amatora: sadzić to, co się lubi, zamiast tego, co pasuje do gleby.

Las to nie ogród ozdobny. O tym, co posadzić, decyduje siedlisko: rodzaj gleby, wilgotność, ekspozycja. Sosna poradzi sobie na ubogich, piaszczystych glebach, gdzie inne gatunki marnieją. Buk i dąb potrzebują żyźniejszych, głębszych gleb. Olcha lubi wilgoć, świerk woli chłodniejsze, wilgotniejsze stanowiska i kiepsko znosi suszę.

• Sosna, gleby ubogie, piaszczyste, suche. Podstawowy gatunek wielu polskich lasów.
• Dąb, gleby żyzne, głębokie. Długowieczny, cenny, ale wolno rośnie.
• Buk, gleby żyzne, świeże, znosi cień. Piękny drzewostan, wymaga cierpliwości.
• Brzoza. Pionierka, radzi sobie niemal wszędzie, szybko wchodzi na zręby.
• Olcha. Stanowiska wilgotne, brzegi cieków, tereny podmokłe.
• Świerk. Stanowiska chłodne i wilgotne, wrażliwy na suszę i kornika.

Coraz częściej odchodzi się od monokultur na rzecz drzewostanów mieszanych. Las złożony z kilku gatunków jest odporniejszy: gdy jeden zaatakuje szkodnik albo choroba, reszta trzyma się mocno. Przy odnowieniu warto o tym pomyśleć, nawet jeśli kusi „prosta” plantacja jednego gatunku.

Pierwsze lata, czyli gdzie las najczęściej przepada

Posadzić to jedno. Doprowadzić młodnik do zwarcia to zupełnie inna robota.

Świeżo posadzony zrąb ma kilku wrogów. Chwasty i trawy zagłuszają sadzonki i odbierają im wodę, dlatego pierwsze lata to regularne wykaszanie i pielenie wokół drzewek. Zwierzyna (sarny, jelenie) zgryza pędy i obdziera korę, więc na terenach z dużą presją zwierzyny stosuje się grodzenia albo osłonki na sadzonki.

Do tego dochodzą wiosenne przymrozki, susze i myszy. Brzmi to jak lista klęsk, ale sprawa jest do ogarnięcia, jeśli traktujesz pierwsze trzy, cztery lata poważnie. To wtedy decyduje się, czy z twojego zrębu wyrośnie las, czy zielone nieporozumienie zarośnięte jeżynami.