Jesion wyniosły był przez dziesięciolecia jednym z najzdrowszych drzew w polskich parkach, wzdłuż rowów i na miedzach. Od początku lat 90. zabija go grzyb Hymenoscyphus fraxineus, który przyszedł z Azji i rozprzestrzenił się po całej Europie. W regionie łódzkim trudno dziś znaleźć starszy jesion bez suchych gałęzi w koronie.
Choroba sama w sobie nie wymaga wycinki każdego jesionu. Wymaga za to regularnego patrzenia na drzewo, bo chory jesion potrafi przewrócić się razem z korzeniami, choć jego korona wygląda jeszcze nieźle.
Nasze usługi: usuwanie drzew Łódź · awaryjne usuwanie drzew Łódź · wycinka drzew Łódź
Objawy zamierania jesionu w koronie i na korze
Pierwsze sygnały widać latem, zanim inne drzewa zaczną żółknąć.
Grzyb zaraża liście i przez ogonki liściowe przechodzi do pędów. Latem liście na końcach gałęzi więdną i brązowieją, a w lipcu czy sierpniu część z nich opada. Na korze młodych gałązek pojawiają się brunatne przebarwienia w kształcie wydłużonego rombu, rozchodzące się od martwej gałązki bocznej.
Z roku na rok suchych pędów przybywa, a korona robi się coraz bardziej ażurowa. Drzewo broni się, wypuszczając kępy młodych pędów wzdłuż pnia i grubych konarów. Jesion obrośnięty takimi pędami, z suchym wierzchołkiem, jest chory od kilku sezonów.
Najgroźniejsze dzieje się u podstawy pnia
Tam szukaj powodu, dla którego zdrowo wyglądający jesion się przewraca.
U części drzew grzyb atakuje także szyję korzeniową, czyli miejsce, w którym pień przechodzi w korzenie. Kora w tym miejscu zapada się, ciemnieje i odchodzi od drewna, a w otwarte rany wchodzi opieńka, grzyb rozkładający korzenie. Jesienią opieńki potrafią wyrosnąć kępami przy samym pniu.
Taki jesion traci zakotwiczenie od dołu. Przy silnym wietrze, zwłaszcza na rozmokniętym gruncie, wywraca się razem z bryłą korzeniową, nawet jeśli w koronie było jeszcze sporo zielonych liści. Dlatego przegląd chorego jesionu zaczyna się od obejścia pnia i obejrzenia kory tuż nad ziemią, a nie od patrzenia w górę.
Prosty test zrób sam: postukaj trzonkiem młotka w korę u nasady pnia dookoła drzewa. Głuchy odgłos albo kora, która się ugina i odpada płatami, to sygnał, żeby drzewo obejrzał ktoś, kto zajmuje się tym zawodowo.
Czy każdy chory jesion trzeba wycinać
Nie, i przy dużych drzewach z dala od ludzi to nawet błąd.
Część jesionów wykazuje odporność na chorobę. Mają pojedyncze suche pędy, ale co roku odbudowują koronę i żyją tak latami. Leśnicy i naukowcy zbierają nasiona z takich drzew, bo z nich może wyrosnąć następne pokolenie jesionów, więc zdrowo wyglądający jesion w polu czy na skraju lasu lepiej zostawić.
Inaczej wygląda sprawa jesionu przy domu, przy drodze, nad placem zabaw albo parkingiem. Tam o decyzji rozstrzyga stan nasady pnia i ilość suchych konarów nad miejscem, gdzie ktoś chodzi albo parkuje. Drzewo z zapadniętą korą u podstawy albo z opieńką przy pniu kwalifikuje się do usunięcia bez czekania.
Formalności przy wycince jesionu
Jesion nie ma w przepisach żadnego wyjątku.
Jesion należy do tak zwanych pozostałych gatunków. Osoba fizyczna usuwająca go na cele niezwiązane z działalnością gospodarczą składa zgłoszenie w gminie, gdy obwód pnia na wysokości 5 centymetrów przekracza 50 centymetrów, zgodnie z art. 83f ustawy o ochronie przyrody. Firmy, wspólnoty i gminy potrzebują zezwolenia. Jeśli drzewo obumarło albo nie rokuje przeżycia z przyczyn od Ciebie niezależnych, art. 86 ust. 1 pkt 5 tej ustawy zwalnia z opłaty za usunięcie.
Dlaczego martwego jesionu nie wycina się jak zdrowego
Drewno jesionu po obumarciu szybko traci wytrzymałość.
Suche jesionowe konary robią się kruche w ciągu jednego, dwóch sezonów i pękają przy obciążeniu, które zdrowe drewno wytrzymałoby bez problemu. Arborysta nie może się na nich asekurować ani wieszać na nich lin do opuszczania gałęzi. Przy mocno zamarłym jesionie ekipa pracuje z podnośnika albo z dźwigiem, a pień obala się w całości tylko wtedy, gdy jest na to miejsce.
Przy drzewie, które zaczęło się przechylać po wichurze, liczy się czas. Takie zlecenia obsługujemy jako awaryjne usuwanie drzew w Tomaszowie Mazowieckim i innych miastach regionu, a planowe usuwanie chorych jesionów wzdłuż ogrodzeń wykonujemy między innymi w ramach zleceń na usuwanie drzew w Kutnie.
Drewno z chorego jesionu nadaje się na opał i nie przenosi choroby na inne drzewa, bo grzyb zaraża przez opadłe liście, a nie przez polana.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Jak rozpoznać zamieranie jesionu?
Latem liście na końcach gałęzi więdną i brązowieją, na korze młodych gałązek pojawiają się brunatne plamy w kształcie rombu, a wzdłuż pnia wyrastają kępy młodych pędów. Z roku na rok przybywa suchych gałęzi w koronie.
Czy chory jesion może się przewrócić?
Tak. Gdy grzyb zaatakuje nasadę pnia, a w rany wejdzie opieńka, korzenie się rozkładają i jesion potrafi przewrócić się z całą bryłą korzeniową, nawet przy wciąż zielonej koronie.
Czy zamieranie jesionu da się wyleczyć?
Nie ma skutecznej metody leczenia dorosłych drzew. Część jesionów jest odporna i żyje z chorobą latami, dlatego zdrowo wyglądających jesionów z dala od domów i dróg nie ma potrzeby usuwać.
Czy na wycinkę chorego jesionu potrzebne jest zgłoszenie?
Osoba fizyczna usuwająca jesion na cele prywatne zgłasza wycinkę w gminie, gdy obwód pnia na wysokości 5 cm przekracza 50 cm (art. 83f ustawy o ochronie przyrody). Za drzewo obumarłe z przyczyn niezależnych od właściciela opłaty się nie płaci (art. 86 ust. 1 pkt 5).
Czy drewno z chorego jesionu można palić?
Tak. Grzyb zaraża przez opadłe liście, a nie przez drewno, więc polana z chorego jesionu nie przenoszą choroby i nadają się na opał.
Dlaczego martwy jesion jest niebezpieczny przy wycince?
Suche drewno jesionu szybko kruszeje i pęka pod obciążeniem, więc arborysta nie może się na nim asekurować. Mocno zamarłe jesiony usuwa się z podnośnika albo przy pomocy dźwigu.
Zamieranie jesionu rozpoznasz po więdnących latem liściach, brunatnych plamach na korze gałązek i młodych pędach wyrastających wzdłuż pnia. Najważniejsze dla bezpieczeństwa jest jednak to, co dzieje się u nasady: zapadnięta kora i opieńka przy pniu oznaczają, że drzewo może się przewrócić z korzeniami.
Jesiony z dala od domów i dróg można zostawić, bo część z nich jest odporna. Chory jesion nad domem, drogą albo parkingiem obejrzyj od dołu i nie zwlekaj z decyzją, bo z każdym sezonem jego drewno robi się bardziej kruche.