Gniazdo, nietoperze, pomnik przyrody: kiedy drzewa nie wolno ruszyć

Gniazdo w koronie

Nie chodzi o samo gniazdo, tylko o to, czy jest zajęte.

Ustawa o ochronie przyrody zakazuje niszczenia siedlisk i gniazd gatunków chronionych, a chronione są u nas prawie wszystkie ptaki. Poza okresem lęgowym, przyjmowanym od 1 marca do 15 października, puste gniazdo można usunąć razem z drzewem. W sezonie sytuacja odwraca się o 180 stopni i decyduje obecność jaj albo piskląt.

Sprawdzenie zajmuje kwadrans. Popatrz na drzewo przez lornetkę z dwóch, trzech miejsc, o poranku i pod wieczór, i zobacz, czy dorosłe ptaki wlatują do korony z pokarmem. Jeśli tak, prace przesuwają się do jesieni. Jeśli gniazdo jest opuszczone i sezon się skończył, nic nie stoi na przeszkodzie.

Ryzyko nie jest teoretyczne. Wystarczy jedno zgłoszenie od sąsiada, który nagrał telefonem wlatującego ptaka, żeby roboty stanęły w połowie, a sprawa trafiła do organu. Odpowiada wtedy właściciel nieruchomości, nie ekipa z piłą.

Dziupla i nietoperze

Ta blokada obowiązuje przez okrągły rok, także zimą.

Wszystkie krajowe gatunki nietoperzy są objęte ochroną, a dziuple i szczeliny za odstającą korą służą im za schronienie. Zimą zwierzęta hibernują i nie zdradzają obecności ani ruchem, ani dźwiękiem, więc drzewo wygląda na puste. Właśnie dlatego zimowa wycinka, skądinąd najlepsza z punktu widzenia gruntu i drewna, bywa dla nietoperzy najgroźniejsza.

Jeżeli w pniu jest dziupla większa niż kilka centymetrów, poproś o sprawdzenie przed ścięciem. Robi się to endoskopem albo detektorem ultradźwięków, a przy większych zleceniach chiropterolog wystawia opinię. Koszt takiego sprawdzenia jest ułamkiem tego, czym kończy się usunięcie zasiedlonej dziupli.

Gdy zwierzęta faktycznie tam są, drogi są dwie. Przesunąć prace na termin poza hibernacją i poza sezonem rozrodczym albo wystąpić do regionalnego dyrektora ochrony środowiska o zezwolenie na odstępstwo od zakazów. Ta druga ścieżka wiąże się z warunkami, na przykład z zawieszeniem budek zastępczych.

Pomnik przyrody

Najłatwiejsza do sprawdzenia i najbardziej kategoryczna z trzech blokad.

Pomnik przyrody ustanawia rada gminy uchwałą. Dopóki ta uchwała obowiązuje, zwykłe zezwolenie na usunięcie drzewa nie ma zastosowania, bo najpierw trzeba znieść samą formę ochrony. Robi to rada gminy, po uzgodnieniu z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska, i tylko z dwóch powodów: utraty wartości przyrodniczych albo konieczności zapewnienia bezpieczeństwa ludziom i mieniu.

Sprawdzisz to jednym telefonem do gminy albo w rejestrze form ochrony przyrody. Brak tabliczki niczego nie przesądza, bo tabliczki ginną, a uchwała zostaje. Widzieliśmy drzewa objęte ochroną od trzydziestu lat, o czym właściciel działki dowiadywał się dopiero przy składaniu wniosku.

Argument bezpieczeństwa działa, ale wymaga dowodu. Zdjęcia i opinia z oceną stanu drzewa robią tu robotę, samo przekonanie właściciela nie. Przy pomnikach przyrody rada gminy podejmuje uchwałę, więc sprawa idzie przez sesję i trwa miesiącami.

Co robić, gdy trafisz na którąś z tych blokad

Kolejność ma znaczenie, bo dwa kroki są odwracalne, a jeden nie.

Zatrzymaj prace i udokumentuj to, co widzisz. Zdjęcia, data, godzina, opis. Ta dokumentacja jest równie ważna jak samo wstrzymanie robót, bo pokazuje, że reagowałeś, zamiast ciąć dalej. Dopiero potem dzwoń: do gminy w sprawie pomnika, do regionalnej dyrekcji ochrony środowiska w sprawie zwierząt.

Nie kombinuj z przenoszeniem gniazda ani z zatykaniem dziupli przed ścięciem. Obie czynności same w sobie są naruszeniem zakazów, a przy okazji świetnie widać je na zdjęciach, które ktoś zrobi z okna. Ekipa, która to proponuje, właśnie pokazała Ci, jak pracuje.

Bywa też, że blokada w ogóle nie musi Cię zatrzymać. Jeśli problemem był konar nad dachem albo pochylona część korony, to zamiast usuwania całego drzewa wystarcza cięcie w partii, gdzie nikt nie mieszka. Takie prace prowadzimy w ramach zleceń obejmujących przycinanie drzew w Łodzi i w okolicznych gminach.

Wyjątek: drzewo, które właśnie zagraża

Bezpieczeństwo ludzi jest nadrzędne, ale papier i tak musi powstać.

Pęknięty konar wiszący nad chodnikiem albo drzewo przewrócone na jezdnię usuwa się od razu, niezależnie od gniazd i sezonu. Odkładanie takiej roboty do jesieni byłoby absurdem i nikt tego nie oczekuje. Warunek jest jeden: zagrożenie ma być realne i bezpośrednie, a nie wygodnym uzasadnieniem dla planowej wycinki.

Zrób zdjęcia przed rozpoczęciem prac, z kilku stron i z widoczną datą, i zgłoś sprawę do gminy niezwłocznie po fakcie. Bez tej dokumentacji ta sama czynność wygląda później jak usunięcie drzewa z pominięciem procedury, a tłumaczenie po miesiącu przekonuje znacznie słabiej.